bursa escort - bursa escort - bursa escort - bursa escort -
Bugun...


Hêmin Zerdeşt

facebook-paylas
Li Xwe Xwedîderketin û Piştguhkirin
Tarih: 05-09-2021 19:08:00 Güncelleme: 05-09-2021 19:08:00


Dîroknas J. M. Roberts dibêjê, “Zarokên mirovan dîrokê çêdikin, hinek caran vê, bi zanebûyî pêk tînin. Dîsa jî vê bes bi malzemeyê di destê xwe ve, bi ramanên bi xwe û kesên din jê bawerin, bi perspektîfên mimkûn û nemimkûn ve, bi kurtasî bi şertên derdorê û rabirdûyê ve pêk tînin.” Dema min ev gotina vî dîroknasî dixwend, ez li ser mizgefta Elaeddîn Beg difikirîm. Heyfa min bi mizgeftê û halê Kurdan dihat. Min kîtabeya mizgeftê ya bi tîpên latînî nedît, tunebû yan li ber çavê min neket, nizanim. Seyahê Amerîkî di sedsala nonzdehan de ku tê Mûşê, hefya xwe bi pireyên li ser çemên bajêr tîne, dibêje “Ev avahiyên antîk, ji ber bêxwedîbûnê kavil bûne.” Ji çemên Mûrad û Avareş derbas dibe. Dema nêzîkî bajêr dibin, dibêje, “Ku ji aliyê bakûr ve nêzîkî Mûşê dibin, bi şiklekî ecêb, pir romantîk dixûyê.” Û bi van gotinan şayesandina bajêr dike:

“Di nava çal û mirtikên çiyayan de, milên wî yên ku li derva ne û li hember çelahiya li hember xwe, hinekî li jorê wekî ku ji aliyê bilindahiyekî ve dor lê hatiye pêçan û ji dûrî çavan li kêleka bilindahiyekê de dimîne. Xêncî belekiyên berfê yên ku teva havînê nehelandiye, lûtkeyan bilind û rût bûn. Di derva û hundirê kendava çiyayan de dora girên sor bi lavlavkan ve xemilandî bû û îtibara ku bajarok li ser disekinî bi keleheke hilşîyayî ve hatibû taçdarkirin.” (r. 194)

Wekî gelek tiştên ku 1837an de Horatio Southgate dibîne, ji wê keleha hilweşiyaye jî tu tiştek nemaye. Qaşo ji betonê tiştek eletewş şûna wê de çêkirine jî, wekî pêkenokekê li jora bajêr di bin siya avahiyên TOKÎyê de wekî tiştekî sûnî, veşartî maye.

Ew bêxwedîbûn û pîsiya bajêr, îro çawa mirovên di sedsala bîst û yekem de li Mûşê dijîn aciz dike, di sedsala nozdemîn de jî bi van peyvan di berhema Southgate de hatiye îfadekirin: “Lê dîmena ku ji dûr ve di dilê mirovan de hestên xweş şiyar dikin, bi ketina hundirê mekanê ve winda dibe. Kuçe pîs, bêpergal û xilo xaro ne, avên pîs di kolanan de berjêr diherikin. Çarşiyên girtî tunin; çend dezgehên ji nîzam û dîmenên xweş dûr, xirab raxistî û bi navên ji rêzê hene. Çemê ku bi guregur ji nava çiyayan dizê, di nava newala li rojhilatê bajêrok de diherike, diçe tev li Avareş (Karasu) dibe.” (r. 194)

Di sedsala bîst û yekem de jî şarederiya Mûşa xwedî du çem û çend bendavan, di nav bajêr de di orta havînê de avên navmalê dibire. Hê jî bi rêkûpêk pergaleke ava xwarinê li bajêr tune.

Southgate bahsa dêreke Ermeniyan dike ku îro pêşiya dêrê ji aliyê avahiyên TOKÎyê ve hatiye girtin. Wekî xirbeyeke bêkes û bêxwedî, li benda “tunekirina” xwe ye, wekî gelek berhemên dîrokî…

Southgate diçe mizgefta ku ji dêreke kevnar veguhestine mizgestê û Kurd wê wekî medrese bi kartînin. Îro gelo çend Kurdên Mûşî dizanin ku ew mizgefta îro di dema Osmaniyan de medreseyeke Kurdan bûye?

Southgate derbarê rêveberiya bajêr de dibêje “Bajêr girêdayî paşayê Erzûrûmê ye. Mûş jî ji aliyê paşayekî di rutbeya asta duyem de tê îdare kirin. Ev paşatî du sed sal e di destê heman malbata Kurd de ye.” (r. 199) Wê demê jî wezîfa paşatiyê Emîn Paşa pêk tîne. Ji ber ku di dema ziyareta wan de Emîn Paşa li havîngeha xwe, li zozanan bûye Southgate Emîn Paşa nabîne. James Brant yê ku wê demê Konsolosê Îngîltereyê yê Erzûrûmê ye û piştî Horatio Southgate wî jî rêwîtiyek li çend bajer û bajêrokê Kurdan pêk aniye, di rapora vê rêwîtiyê de behsa Mûşê jî dike, di xebata ya di derbarê rêwîtiya xwe de agahiyên vê malbatê û paşayê Mûşê dide. Dibêje: “Nêzîkî gundê Sikawahê, di zimanê Ermenîkî de di wateya ‘çiyayê wekî nîskan gilover’1 de bi navê Osp-polur girek heye. Serokekî Kurdan yê bi navê Alaaddîn Beg, li hember hêzên hukumetê yên ku ji bona azadiya ji xwe re înşa kiriye hilşînin tên ser wî, li ser vî girî berxwedaneke serkeftî nîşan daye. Alaaddîn Beg, binyadkerê malbata Emîn Paşayê Mûşî ye. Girê jî, ji vê bûyera ku dibêjin sed sal berê pêk hatiye, navê xwe hildaye.” (Brant, 2014: r. 25) Brant dibêje min ew ji hatinên wî yên Erzûrûmê nas dikir û dema diçe Mûşê jî bi Emîn Paşa re hevdîtinekê pêk tîne. Di derbarê malbatê de dibêje,

“Bavê Emîn Paşa ji aliyê paşayê Erzûrûmê ve hatiye serjêkirin û wê demê Emîn Paşa panzdeh salî bû û birayê wî yê piçûk Xurşîd Beg jî di pêçekê de bûye. Du birayên din yên Emîn Paşa hene: Begê Bilîsê Şerîf Beg û begê Xinûsê Mûrad Beg. Paşa bi bejna xwe ya ji 1.80 metroyê dirêjtir ve mirovekî bedew e; xwedî heman heybetê nebin jî, birayên din jî mirovên qenc in. Hemû jî wekî şerwanên wêrek û xwedî huner xwedî îtibar in û ji ber rutbe û mezîyetên wan ên şexsî, malbata wan jî di heremê de xwedî nîfuzekî (otorîteyekê) ye.” (Brant, 2014: r. 28)

Di sedsala nonzdemîn de her çiqas xêncî çend dêr û mizgeftan, zêde avahiyên balkêş tunebin jî, Southgate û Brant behsa avahiya malbata mîrê Kurd, Emîn Paşa dikin. Southgate pir pesnê vê avahiyê û sûr û kuleyên wê jî dide. Dibêje dema di dagirkirina Ûrisan de, Ûris tên di vê avahiyê de bicîh dibin û zirarê nadin gel, ji ber vê jî gel li hember wan bi mînet diaxive (r. 199-200). James Brant ji Southgate zêdetir li ser vê avahiya malbata paşa disekine. Ji lewre di ziyareta xwe de Emîn Paşa wî dawetî vê avahiyê dike û Brant diçe û lê dibe mêvan û bi van gotinan seraya Emîn Paşa û avahiyên din terîf dike:

“Tam di wê saetê de Serokçawûşê paşê ji bona ku min bibe gundekî bi navê Mogiyunk (Tirkiya wê Soğucak2e) ku qasî kîlometreyek û nîv dûrî bajêr e. Seray avahiyeke mezin, çar koşe û li her koşeyê wê jî kûleyên ku ber bi jorê teng dibin bû. Bîna, di şiklê qonaxa paşayên berê ku nêzîkî kampa me bû, hatibû înşakirin. Ev seraya nû di demeke nêzîk de ji aliyê Emîn Paşa ve hatibû çêkirin” (Brant, 2014: r. 27) Gelo îro çend Kurdên Mûşî ji vê berhema dîrokî agahdar in û cih û qiymeta wê dizanin? Yan jî em bibêjin gelo ji vê avahiya bi îhtîşam çi gîhîşt îro?

Di kovara Rojî Kurd de rewşenbîrê Kurd Abdullah Cevdet (1869-1932) dibêje, “Miletên ku rabirdûya xwe nizanin, nikarin ji xwe re pêşerojekê înşa bikin.” Di derheqê bajêrekî ku piraniya niştecihên wê Kurd in, serokê şarederiya wê Kurd e lê tu çalakiyeke xwe de cih nade çand, ziman û dîroka gelê xwe, dê dîrok çi hukmê bide? Gelo ev atmosfera paşguhkirina çand, ziman û dîroka xwe li Mûşê heta çi wext dê bidome?

Ji bo berhemên navborî:

James Brant, 1838 Yazında Kürdistan İngiltere'nin Erzurum Başkonsolosu James Brant'ın Kürdistan Seyahati Notları, Çeviri: A. Celil Kaya, Weşanên Rûpel, İstanbul, 2014.

Horatio Southgate, Narrative of a Tour through Armenia, Kurdistan, Persia, and Mesopotamia, Two volumes, New York, 1840.

Di sedsaliya wê de Rojî Kurd, Amadekar: Koma Xebatên Kurdolojiyê, Weşanên Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê.

J.M. Roberts, Avrupa Tarihi, çeviri: Fethi Aytuna, İnkılâp Yay., İstanbul, 2020.

1 Tirkiya îro de Mercimekkale.

2 Nîşeya edîtoriya wergera Tirkî.



Bu yazı 2333 defa okunmuştur.

FACEBOOK YORUM
Yorum

YAZARIN DİĞER YAZILARI

YAZARLAR
ÇOK OKUNAN HABERLER
  • BUGÜN
  • BU HAFTA
  • BU AY
SON YORUMLANANLAR
  • HABERLER
  • VİDEOLAR
HABER ARŞİVİ
HAVA DURUMU
PUAN DURUMU
Takım O G M B A Y P AV
1 Trabzonspor 16 12 1 3 32 13 39 +19
2 Konyaspor 16 8 2 6 27 14 30 +13
3 Hatayspor 16 9 5 2 25 18 29 +7
4 Başakşehir FK 16 9 6 1 25 17 28 +8
5 Fenerbahçe 15 8 4 3 24 17 27 +7
6 Alanyaspor 16 8 5 3 26 25 27 +1
7 Beşiktaş 16 7 6 3 26 24 24 +2
8 Adana Demirspor 16 6 5 5 21 20 23 +1
9 Galatasaray 16 6 5 5 21 20 23 +1
10 Sivasspor 16 5 4 7 22 15 22 +7
11 Fatih Karagümrük 16 6 6 4 23 25 22 -2
12 Antalyaspor 16 6 7 3 20 23 21 -3
13 Giresunspor 16 5 7 4 15 14 19 +1
14 Kayserispor 16 5 7 4 22 26 19 -4
15 Altay 16 5 8 3 21 25 18 -4
16 Gaziantep FK 15 5 7 3 18 23 18 -5
17 Göztepe 16 3 8 5 16 24 14 -8
18 Yeni Malatyaspor 16 4 10 2 14 29 14 -15
19 Çaykur Rizespor 16 4 11 1 15 32 13 -17
20 Kasımpaşa 16 2 9 5 15 24 11 -9
Takım O G M B A Y P AV
1 Ümraniyespor 15 9 3 3 26 13 30 +13
2 MKE Ankaragücü 16 9 4 3 25 13 30 +12
3 BB Erzurumspor 14 9 4 1 23 16 28 +7
4 Eyüpspor 15 8 4 3 25 20 27 +5
5 Bandırmaspor 15 8 6 1 24 15 25 +9
6 Samsunspor 15 7 4 4 22 18 25 +4
7 İstanbulspor 15 7 6 2 25 22 23 +3
8 Kocaelispor 15 7 6 2 16 16 23 0
9 Gençlerbirliği 15 7 6 2 17 20 23 -3
10 Tuzlaspor 14 6 4 4 16 12 22 +4
11 Boluspor 15 5 5 5 18 16 20 +2
12 Adanaspor 16 5 6 5 17 19 20 -2
13 Menemenspor 15 5 6 4 21 26 19 -5
14 Bursaspor 15 5 7 3 21 23 18 -2
15 Manisa FK 16 5 8 3 18 23 18 -5
16 Keçiörengücü 15 5 8 2 19 24 17 -5
17 Denizlispor 15 4 8 3 14 22 15 -8
18 Altınordu 15 4 10 1 15 29 13 -14
19 Balıkesirspor 15 2 12 1 10 25 7 -15
Takım O G M B A Y P AV
1 Eyüpspor 38 28 2 8 82 25 92 +57
2 Sakaryaspor 38 21 5 12 74 35 75 +39
3 Kırşehir Belediyespor 38 21 8 9 57 32 72 +25
4 Kırklarelispor 38 19 6 13 60 32 70 +28
5 Van Spor 38 21 11 6 59 35 69 +24
6 Bodrumspor 38 18 11 9 80 48 63 +32
7 Etimesgut Belediyespor 38 18 13 7 63 36 61 +27
8 Karacabey Belediyespor 38 15 12 11 52 41 56 +11
9 Turgutluspor 38 16 16 6 44 56 54 -12
10 Serik Belediyespor 38 13 11 14 51 48 53 +3
11 Pendikspor 38 15 16 7 66 53 52 +13
12 Pazarspor 38 15 18 5 60 64 50 -4
13 Tarsus İdman Yurdu 38 13 15 10 56 55 49 +1
14 Bayburt Özel İdare Spor 38 14 18 6 52 61 48 -9
15 Sivas Belediyespor 38 11 14 13 63 58 46 +5
16 1922 Konyaspor 38 11 18 9 47 49 42 -2
17 Kastamonuspor 38 8 18 12 31 58 36 -27
18 Elazığspor 38 10 22 6 61 90 33 -29
19 Mamak FK 38 6 26 6 32 121 24 -89
20 Kardemir Karabükspor 38 1 34 3 16 109 3 -93
Takım O G M B A Y P AV
1 Diyarbekirspor 30 20 2 8 43 18 68 +25
2 1928 Bucaspor 30 20 3 7 58 18 67 +40
3 Yeşilyurt Belediyespor 30 17 8 5 50 27 56 +23
4 Ofspor 30 14 5 11 43 31 53 +12
5 Arnavutköy Belediye 30 13 8 9 40 29 48 +11
6 Edirnespor 30 12 9 9 34 31 45 +3
7 Belediye Derincespor 29 10 9 10 38 29 40 +9
8 Artvin Hopaspor 30 10 11 9 41 44 39 -3
9 Fatsa Belediyespor 30 10 12 8 22 31 38 -9
10 Kızılcabölükspor 30 9 11 10 34 33 37 +1
11 Nevşehir Belediyespor 30 9 14 7 31 31 34 0
12 Çankaya FK 30 10 16 4 28 48 34 -20
13 1877 Alemdağspor 30 9 15 6 37 48 33 -11
14 Antalya Kemerspor 30 7 17 6 27 50 27 -23
15 Payasspor 29 5 16 8 29 53 23 -24
16 Manisaspor 30 1 20 9 22 56 12 -34
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 17/12/2021 Giresunspor vs Altay
 18/12/2021 Kasımpaşa vs Sivasspor
 18/12/2021 Konyaspor vs Antalyaspor
 18/12/2021 Trabzonspor vs Hatayspor
 18/12/2021 Alanyaspor vs Adana Demirspor
 18/12/2021 Galatasaray vs Başakşehir FK
 19/12/2021 Çaykur Rizespor vs Yeni Malatyaspor
 19/12/2021 Göztepe vs Fatih Karagümrük
 19/12/2021 Kayserispor vs Gaziantep FK
 19/12/2021 Fenerbahçe vs Beşiktaş
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 14/12/2021 BB Erzurumspor vs Gençlerbirliği
 14/12/2021 Manisa FK vs Keçiörengücü
 14/12/2021 Altınordu vs Kocaelispor
 15/12/2021 Bandırmaspor vs Balıkesirspor
 15/12/2021 Samsunspor vs Boluspor
 15/12/2021 Eyüpspor vs Tuzlaspor
 15/12/2021 Menemenspor vs Denizlispor
 16/12/2021 Ümraniyespor vs Bursaspor
 16/12/2021 Adanaspor vs İstanbulspor
 19/12/2021 Tuzlaspor - Manisa FK Manisa FK ligde deplasmandaki son 7 maçında hiç kazanamadı  Tuzlaspor yenilmez
 20/12/2021 İstanbulspor - Samsunspor Samsunspor ligdeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  Samsunspor yenilmez
 20/12/2021 İstanbulspor - Samsunspor İstanbulspor ligde evindeki son 5 maçında hiç kaybetmedi  İstanbulspor yenilmez
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/12/2021 Bodrumspor vs Niğde Anadolu FK
 18/12/2021 Kahramanmaraşspor vs Sakaryaspor
 18/12/2021 Sarıyer vs Afjet Afyonspor
 19/12/2021 Ankaraspor vs Etimesgut Belediyespor
 19/12/2021 Bayburt Özel İdare Spor vs Diyarbekir Spor
 19/12/2021 Çorum FK vs Adıyaman FK
 19/12/2021 Serik Belediyespor vs Turgutluspor
 19/12/2021 Sivas Belediyespor vs Ergene Velimeşe
 19/12/2021 Somaspor vs Hekimoğlu Trabzon
 19/12/2021 Van Spor FK vs İnegölspor
Tarih Ev Sahibi Sonuç Konuk Takım
 18/12/2021 Arnavutköy Belediye vs Batman Petrolspor
 18/12/2021 Başkent Gözgözler Akademi FK vs Kahta 02 Spor
 18/12/2021 Bergama Belediyespor vs Nevşehir Belediyespor
 19/12/2021 Artvin Hopaspor vs Sancaktepe FK
 19/12/2021 Belediye Kütahyaspor vs Erbaaspor
 19/12/2021 Bursa Yıldırımspor vs Hendek Spor
 19/12/2021 Fatsa Belediyespor vs Elazığspor
 19/12/2021 Karaman Belediyespor vs 1954 Kelkit Bld.Spor
 19/12/2021 Osmaniyespor FK vs Çatalcaspor
resmi ilanlar
GAZETEMİZ

Sizce İlçemizin En Önemli Sorunu Nedir?


NAMAZ VAKİTLERİ
GÜNLÜK BURÇ
nöbetçi eczaneler
HABER ARA
Bizi Takip Edin :
Facebook Twitter Google Youtube RSS
YUKARI